Als thuis niet vanzelfsprekend is: de cruciale rol van de jeugdadvocaat

Thuis hoort een veilige plek te zijn. Een plek waar kinderen onbezorgd kunnen opgroeien, zich ontwikkelen en dromen najagen. Helaas is dat niet voor elk kind de realiteit. Kinderen komen soms terecht in situaties van verwaarlozing, mishandeling, hoogconflictueuze echtscheidingen of intrafamiliaal geweld. In die gevallen speelt de jeugdadvocaat een onmisbare rol: de stem van het kind laten horen.

De jeugdadvocaat: meer dan een jurist

Een jeugdadvocaat is er voor elke minderjarige en handelt altijd in het belang van het kind. Hij of zij biedt niet alleen juridische bijstand, maar kan ook vertrouwenspersoon zijn. Dat betekent luisteren, in kindertaal uitleggen wat hun rechten zijn en een aanspreekpunt vormen in een onveilige of chaotische thuissituatie.

Daarnaast is er het beroepsgeheim, dat waarborgt dat een kind in vertrouwen kan spreken. Dat vertrouwen kan soms letterlijk van levensbelang zijn.

Complexe realiteiten achter de cijfers

De uitdagingen waarmee kinderen geconfronteerd worden zijn divers:

• Jeugdcriminaliteit (MOF): jongeren die in aanraking komen met criminaliteit en voor de jeugdrechter moeten verschijnen.
• Verontrustende opvoedingssituaties (VOS): kinderen die niet in een veilige omgeving kunnen opgroeien en daardoor beschermd moeten worden.
• Intrafamiliaal geweld (IFG): structureel geweld binnen gezinnen, vaak met kinderen als getuigen of slachtoffers.
• Hoogconflictueuze echtscheidingen: scheidingen die uitmonden in strijd over omgangsregelingen en co-ouderschap. In Vlaanderen is bijna driekwart van de VOS-dossiers een gevolg van zulke vechtscheidingen.

Uit internationaal onderzoek naar Adverse Childhood Experiences (ACE) blijkt dat ingrijpende negatieve jeugdervaringen, zoals mishandeling, verwaarlozing of opgroeien in een gezin met verslaving of psychiatrische problemen, een zware impact hebben op gezondheid en welzijn later in het leven. Hoe meer negatieve ervaringen een kind meemaakt, hoe groter de kans op fysieke en mentale gezondheidsproblemen in de volwassenheid.

Hoopvolle signalen in beleid

In het recente federale regeerakkoord is het belang van het kind expliciet centraal gezet. Er komen ouderschapsplannen bij scheidingen, een statuut voor zorgouders en een proefproject waarbij elk kind recht krijgt op een vertrouwenspersoon. Ook wordt er sterker ingezet op samenwerking rond jongeren die delicten plegen, met nadruk op herstel in plaats van enkel straf. Verder gaat er meer aandacht naar de mentale gezondheid van jongeren en de ondersteuning van ouders.

Het Kinderrechtencommissariaat pleit daarnaast voor verplichte trajectbegeleiding bij scheidingen, meer middelen voor jeugdrechters en het structureel horen en betrekken van kinderen. Want tijd en aandacht zijn cruciaal om contact met beide ouders te behouden en kinderen niet verder klem te zetten in het conflict.

Conclusie: luisteren naar kinderen

Kinderen lijden vaak onzichtbaar onder spanningen en conflicten thuis. Een jeugdadvocaat kan daarin een groot verschil maken: door een luisterend oor te zijn, door hun stem hoorbaar te maken in de rechtbank en door te waken over hun rechten.

Thuis is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Maar elk kind verdient wél een plek waar veiligheid, warmte en kansen centraal staan.